Three Angels Media
Move it on
Ka Pu ka pate minteng
PU. HONG THUAM
TA TE (ANLANGH Khua Naulak beh)
1.KHAM ZA NANG
2.NGUL THANG
3.GIN
TUAL
4LIAN CIN
1. KHAM ZA NANG TA TENG
a. THUAM ZA KHEN
b. THANG ZA VUNG
c.
VUM ZA SUAN
d.
THANG KHAN PAU
2. NGUL THANG TA TENG
a.THUAM CIN
b. HANG KHAW GIN
c.
NANG KHAW THANG
d. NENG KHO PAU
e.
THANG KHAN SUAN
3. GIN TUAL TA TENG
a.
THUAM KHAN KAP
b. THANG KHAN GO
c. THUAM ZA SING
d. PAU KHAN NANG
e. KAP KHAW PAU
4. LIAN CIN TA TENG
a. NANG CIN PAU
b.THUAM GO KHUP
c. PAU ZA DAL
d. KHEN ZAM MUNG
e.
GIN LIAN MANG
2. NGUL THANG TA TENG AH LUT SUK KIK
LENG
a.THUAM CIN
TA TENG (Pa.Thang Cin Kam te unau
teng)
b. HANG KHAW GIN TA TENG
1.
THANG ZA KAP
2. KAM KHAN GO
3.KHAM
KHAN LIAN
c. NANG KHAW THANG TA TENG
1.THANG KHEN DAL
2.KAP SUAN MUNG
3.SUAN KAP THANG
4. PAU SUAN ZAM
d.
THANG KHAN SUAN TA TENG
1. THANG CIN KHUP
2. TUAL LIAN THANG
3. CIN SUAN PAU
4. GIN ZA DAL
NOTE; NUMEI TE MIN KI HEL LO HI.
Lai at Muan Siang Pa. (Cin Go Kap)
Ka Pa Pa; Pu.Thuam Cin te unau teng:( Anlangh, Naulak beh)
Numei 1 leh Pasal 5
1.Pu.Thuam Cin
ong nusia khin
2.Pu.Hang Khaw Gin
ong nusia khin
3.Pu.Nang Khaw Thang ong
nusia khin
4.Pu.Neng Khaw Pau
ong nusia khin
Nu Kik tateng
5.Pu.Thang Khan Suan ong
nusia khin
6.Pi.Ciin Lian Niang
Ka Pa Nu; Pi.Zel Khaw Ciin te unau teng: ( Tongsial, Naulak beh)
Numei 4 leh Pasal 3
1.Pi.Ciin Nuam
ong nusia khin
2.Pu.Own Za Vungh ong
nusia khin
3.Pu.Kai Khaw Neng ong
nusia khin
4.Pi.Vung Niiang
ong nusia khin
5.Pi.Luan Khaw Don ong
nusia khin
6.Pi.Zel Khaw Ciin
ong nusia khin
7.Pu.Tual Khaw Zam ong
nusia khin
Ka Pa te unau teng:
Numei 2 leh Pasal 5
Nu masa ta
1.Pa.Thang Za Suan kum 4
pawl in ong nusia, anu zong tua ma in si hi.
Nukik tateng
2.Nu.Ciang Ngaih
Lian + Pa.Go Khan Pau ( ong nusia khin)
3.Pa.Thang Cin Kam + Nu.Ning Lam Cing
4.Pa.Gin Za Thang (ong nusia
khin) +
Nu.Ciin Za Dim
5.Nu.Niang En Cing + Pa.Thang Khan Khup (ong
nusia khin)
6.Pa.Vungh Za Pau (ong nusia
khin) +
Nu.Ngai Lun Cing
7.Pa.Thang Cin Khen + Nu.Vung En Niang
Ka Nu Pa; Pu.Gin Khaw Pau te unau teng:
Numei 3 leh Pasal 2
1.
Pi.Goih Khaw Man
2.
Pu.Gin Khaw Pau ong
nusia khin
3.
Pi.Cing Ngaih Ning ong nusia khin
4.
Pi.Cin Khaw Niian ong
nusia khin
5.
Pu.Pum Khan Kap ong
nusia khin
Ka Nu Nu; Pi.Cing Khaw Hau te unau teng:
Numei 5 leh Pasal 5
1. 1.Pi Luan Zen) + (Pu Kham Za Nang)
2. (Pu Vungh Thang ) + (
Pi Vung Do )
3. (Pu Tuang Dongh) + Pi Ngai Do Cing
4. (Pi Niang Dim ) + ( Pu Thual Kai )
5. (Pu Hang Suan ) + ( Pi Ngai Niang )
6. ( Pu Thual Za Gin ) +
( Pi Ning Man )
7. Pi Cing Kho Hau + (
Pu Gin Kho Pau n)
8. ( Pi Cing Ngaih Ciin ) + ( Pu Thuam Za Thang )
9. Pu Dongh Kho Gin + (Pi Ning Khan Dim)
10. Pi Do Ning
+ ( Pu Tuang Za Thang )
Ka nu te unau teng:
Numei 5 leh pasal 4
1.Pa.Lian Khaw Pau ( ong nusia khin) +
Nu.Ciin Khaw Ngai
2.Nu.Cing Khaw Ning
+ Pa.Thang Lian Pau (ong nusia khin)
3.Pa.Gin Do Lian + Shante
4.Pa.Do Suan Khup + Nu.Pum Za Niang
5.Nu.Ciin Ngaih Man + Pa.Pau Khan Suan
6.Nu.Ciin Za Dim + Pa.Gin Za Thang ( ong nusia khin)
7.Nu.Lian Khen Niang + Pa.Thang Suan Khup
8.Nu.Ning Deih Mang + Pa.Thang Lian Khup
9.Pa.Thang Cin Lam + Nu.Ngul Ngaih Niang
Ka innkuan pih teng
Pa.Gin Za Thang + Nu.Ciin Za Dim
1.
Pa.Cin Go Kap
2.
Nu.Ciin Nuam Lun
3.
Tg.Pau Suan Khai
4.
Pa.Kam Suan Mung
Ka Ukap te innkuan
Pa.Cin Go Kap + Nu.Hau Dim
Niang
Tg.Thang Lam Muan
Tg.Khup Sian Muang
Lia.Dim Huai Lun
Ka Ulun te innkuan
Nu.Ciin Nuam Lun +U.Maung Cho
Lia.Dim It Cing
Lia.Niang Nuam Man
Tg.Thang Mun Lian
Tg.Kap Sian Thang
Tg.Khai Siam Tuang
Pa.Pau Suan Khai+ Nu.Ning Lian Nuam
Pa.Kam Suan Mung + Nu Vung Tul Dim
Tg.Thang Kim Pau
Lia.Dim Lam Nuam
Chirstmas
Christmas 08 lai
By.Paakhai (Zogam Chinstate)
Langbawm a ek a awk cihdan pian in kei leh kei thang kisiah himawk ing ei thang a awk kai tave. Bang hang tua ci ka hiam cihleh nungkum tubang hun Christmas in thugen ding khawng ong kisawl ciang kiging keng ciloding genpah lel ding cise ka hih man hi.Leitung ah mihoih mi genbang vetlo mi nih bekbek om in tua tegel in khat si khin in khat suak nailo cih paunak Senten nanei hi.Tuni in nang leh kei leitung ah ki suak khia khin hih mun ciang tung lah kisi nai samlo ih hih ciangin apaubang vive micingtak lo vive ki hita hi Tua bang pi mah kei akicinglo pen thugen theih nading hun nong ngahsak man un lungdam tak in ka nasang hi.Tuni in alungdam huaibel thu ahih leh nang leh kei ih mawhna tampi om nin kai in apphial mah taleh Topa Zeisu in nang leh kei mawh natang in ong suak in sihna pan ong gumkhia zo hi Topa minthang tahen ***Merry Christmas***
Christmas ni ahih ziak in hih hun tawh kituak ding thu them kong gen ding hi.Ka khuapih te khat U Suan Hau (Hautawng) acih khat Tedim ,sakollam ah om hi.Amah pen sakollam RC pawlpi ah ama hih theih zah in kizang kipia khia mahmah hi.Bang teng ah kipia khia hiam cih leh 1.Dak sat 2.Mi sih ciang singlamteh puaksak 3.tubang hun Christmas zan vak ciang meipi tawi cih teng ah kipia mahmah hi.Khatvei zanvak meipi akhut nih tawh lamto in atawilaitak thakhat thu in ameipi tawi leilak ong den navat hi.Tua thu aza kha khatpa in azin athai ciang in UHautawng bang hang in meipi leilak den na zawzen nahiam acih ciang in UHautawng in puanten kia sedah leh aive cihsan ziau hi.Ih gam ah sungten cih thadah apua a silhding puanten gina zong anei lo kitam mahmah hi.UHautawng in avan sang in meipi na itzaw tuan sam lo hi.Tuni Christmas ni inzong sungten khawng present(letsong) nangah vua leh UHautawng naphawk le-uh cin maw.
USuanhau mah phalbi khuadam laitak Tedim ihtheihsa bangmah in tui hamsalai ong kipum sil hi.Tui kibuakpan cih leh man ong thuah in innsung ong lut hi.Api in tawng abangci kisil zawzen nahia nakhetul zong kawtkim nailopi acih leh UHautawng in kei akawtkim ding a kisil hikeng asiang ding akisil hing ci in nadawng hi.Zomi atamzaw in lamnai kitawn nuam tek hi mailam saupi ding kingaihsun nawnlo hi.Kawtkim lopi a kisiang sawm zomi kitam mahmah tahi.Kingaihsun phatek ni.
Hun kipat lian leh Pa.Khup in denciang thu them ong gen in ongcih ciang in kei zong aw ci in hakgega kawm samah in mangkhat ka manpah hi.Tua ka mang in ih kikhop na ah Christmas kung (tree) vive ong lut damdam in mun onglaa tek uh hi.Ka et phatphat leh tua Christmas tree te in gah ong nei tek in pawlkhat te ah sagih gah in pawl khat te ah kua cih dan in gah nei tek in agah zah uh kibanglo hi.Mangcih ciang in tua Christmas kung khempeuh aden ciang mi ong higai ziau hi.
I pumpi tung ah mit ih muhtheihloh vangtampi om hi.Ahih hang in mit muhtheih avang lian deuh vang kua om hi. Tua pen Laisiangtho Galatians 5:22-23 sung ah kimu thei hi.
1.Lungdamna= Christmas ni in naupang khat gifts nengnokhat pia in tua naupang in lungdam ei lah ong cilo in bang mah ong genvet loin na napiak ong sang hi.Tua leh adang naupang khat mah tua bang mah in gifts khat pia in tua naupang in nuamsing ei lungdam si ei ong ci kei leh koi zaw na itzaw a kua pilsa in napakta zaw ding hiam? Lungdam ei nuamsing ei cih lungdamna kammal ong pai khiatna pen na pumpi tung a om vang khat mah ahi Kam ahihi.
2.Lungnopna=Kha khat sung bang an nene napi in daileng vetkei lecin na lung anop thei ding hiam lungnopna omloding hi .Tua na annek ahoihlo teng apai khiat ciang bek in lungnopna na ngah ding hi tua apaikhiatna pen na pumpi tung a vang khatmah ahi Ninha paikhiatna (Tawvang) ahihi.
3.Lungduaina= 4.Migitna = Hehnading khat ong kigen ,na hoihlo nakhat ong kigen azalo kineih lecin lungduai migipa ong kici ding hi.Tua na zaktheihna pen na pumpi tung a vangnih ahi veilam bil leh taklam bil ahihi.Hehnading te Zanapi a zalo kineih na in bil vang te zatsiam na hi a picingna hi in lungduai migi kici thei pan hi.
5.Hoihna= 6.Cihtakna=Sa khawng I leiciang in khatveivei et bek tawh kikhen theilo thei hi.Tua bang ciang in nak kizang in kinam a anam siat leh hoihnawn kei ei ci in kilei lo hi.Mi hoih leh mi citak te in anakdan uh nuam sa uhhi.Hoihna leh cihtakna neihtheih nading in pumpi tung a vangnih ahi taklam nakvang leh veilam nakvang ahihi.
7.Dikna= 8.Pumpi kiuk zawhna=Ze-etna pen mit pan in zong tampi ong pai hi.Dikna leh pumpi kiukzawhna pen na pumpi tung a om vangnih ahi taklam leh veilam mitte ahihi.Mitpan in mitampi in akoici gamta mi cih khentel thei uhhi.
9.Itna=Hih pen thutampi huam mahmah in zailua hi.Adiakdiak in Paul in keibang in khatguak na omzawh vualeh lah asialua hituan kei ahih hang ih pumpi tung vangkhat mah ahi nintui paikhiat na pen zun thaknading bek hilo hi adang zatnading zong om ahih lam ong hemgen khinkhian hi.
Nidanglai in galkido ciang in teipi leh thaltang kizang in tua te dal nading Lum na kibawl hi.
Mihing te ong pil tektek in thautang aleng ziahziah thei G3 cihmah atuamtuam thau ong bawl uh hi tua te dal nading thautang butloh ding Helmet lukhu man (glass) atuamtuam ong bawl thei veve uh hi.
Mite pilna ong kibeh laptoto in Nuclear,chemical weapon atuamtuam ong bawl thei uh hi tu in ahih leh tua te dal nading van kibawl zo nawnlo hi.Tua te dal nading khat bekbek om in tua in Itna ahihi.
Caesar Charlemagne-te in galkap leh thatang tawh gam phut uh a,kisiamang hi.Jesu Nazareth khua mi,sing tunga kithat Judah mi khat bek in “Itna” tawh a gam phut a, tu-in mi tulthen tampi ama adingin singam hi.Ref Gamngai Magazine 2008
Tuni in den a ka sunmang mahbang in Christmas kung vive I hi a,ih pumpi tung ah gah kua ihgah theih nading in zong vangkua ciat ih nei a ih neihzah akikim sitset ahihi.Tua mun tek ah agah kim ciat sak thei ding in Sian in ong siam tahen.
By.Paakhai (Zogam Chinstate)
Langbawm a ek a awk cihdan pian in kei leh kei thang kisiah himawk ing ei thang a awk kai tave. Bang hang tua ci ka hiam cihleh nungkum tubang hun Christmas in thugen ding khawng ong kisawl ciang kiging keng ciloding genpah lel ding cise ka hih man hi.Leitung ah mihoih mi genbang vetlo mi nih bekbek om in tua tegel in khat si khin in khat suak nailo cih paunak Senten nanei hi.Tuni in nang leh kei leitung ah ki suak khia khin hih mun ciang tung lah kisi nai samlo ih hih ciangin apaubang vive micingtak lo vive ki hita hi Tua bang pi mah kei akicinglo pen thugen theih nading hun nong ngahsak man un lungdam tak in ka nasang hi.Tuni in alungdam huaibel thu ahih leh nang leh kei ih mawhna tampi om nin kai in apphial mah taleh Topa Zeisu in nang leh kei mawh natang in ong suak in sihna pan ong gumkhia zo hi Topa minthang tahen ***Merry Christmas***
Christmas ni ahih ziak in hih hun tawh kituak ding thu them kong gen ding hi.Ka khuapih te khat U Suan Hau (Hautawng) acih khat Tedim ,sakollam ah om hi.Amah pen sakollam RC pawlpi ah ama hih theih zah in kizang kipia khia mahmah hi.Bang teng ah kipia khia hiam cih leh 1.Dak sat 2.Mi sih ciang singlamteh puaksak 3.tubang hun Christmas zan vak ciang meipi tawi cih teng ah kipia mahmah hi.Khatvei zanvak meipi akhut nih tawh lamto in atawilaitak thakhat thu in ameipi tawi leilak ong den navat hi.Tua thu aza kha khatpa in azin athai ciang in UHautawng bang hang in meipi leilak den na zawzen nahiam acih ciang in UHautawng in puanten kia sedah leh aive cihsan ziau hi.Ih gam ah sungten cih thadah apua a silhding puanten gina zong anei lo kitam mahmah hi.UHautawng in avan sang in meipi na itzaw tuan sam lo hi.Tuni Christmas ni inzong sungten khawng present(letsong) nangah vua leh UHautawng naphawk le-uh cin maw.
USuanhau mah phalbi khuadam laitak Tedim ihtheihsa bangmah in tui hamsalai ong kipum sil hi.Tui kibuakpan cih leh man ong thuah in innsung ong lut hi.Api in tawng abangci kisil zawzen nahia nakhetul zong kawtkim nailopi acih leh UHautawng in kei akawtkim ding a kisil hikeng asiang ding akisil hing ci in nadawng hi.Zomi atamzaw in lamnai kitawn nuam tek hi mailam saupi ding kingaihsun nawnlo hi.Kawtkim lopi a kisiang sawm zomi kitam mahmah tahi.Kingaihsun phatek ni.
Hun kipat lian leh Pa.Khup in denciang thu them ong gen in ongcih ciang in kei zong aw ci in hakgega kawm samah in mangkhat ka manpah hi.Tua ka mang in ih kikhop na ah Christmas kung (tree) vive ong lut damdam in mun onglaa tek uh hi.Ka et phatphat leh tua Christmas tree te in gah ong nei tek in pawlkhat te ah sagih gah in pawl khat te ah kua cih dan in gah nei tek in agah zah uh kibanglo hi.Mangcih ciang in tua Christmas kung khempeuh aden ciang mi ong higai ziau hi.
I pumpi tung ah mit ih muhtheihloh vangtampi om hi.Ahih hang in mit muhtheih avang lian deuh vang kua om hi. Tua pen Laisiangtho Galatians 5:22-23 sung ah kimu thei hi.
1.Lungdamna= Christmas ni in naupang khat gifts nengnokhat pia in tua naupang in lungdam ei lah ong cilo in bang mah ong genvet loin na napiak ong sang hi.Tua leh adang naupang khat mah tua bang mah in gifts khat pia in tua naupang in nuamsing ei lungdam si ei ong ci kei leh koi zaw na itzaw a kua pilsa in napakta zaw ding hiam? Lungdam ei nuamsing ei cih lungdamna kammal ong pai khiatna pen na pumpi tung a om vang khat mah ahi Kam ahihi.
2.Lungnopna=Kha khat sung bang an nene napi in daileng vetkei lecin na lung anop thei ding hiam lungnopna omloding hi .Tua na annek ahoihlo teng apai khiat ciang bek in lungnopna na ngah ding hi tua apaikhiatna pen na pumpi tung a vang khatmah ahi Ninha paikhiatna (Tawvang) ahihi.
3.Lungduaina= 4.Migitna = Hehnading khat ong kigen ,na hoihlo nakhat ong kigen azalo kineih lecin lungduai migipa ong kici ding hi.Tua na zaktheihna pen na pumpi tung a vangnih ahi veilam bil leh taklam bil ahihi.Hehnading te Zanapi a zalo kineih na in bil vang te zatsiam na hi a picingna hi in lungduai migi kici thei pan hi.
5.Hoihna= 6.Cihtakna=Sa khawng I leiciang in khatveivei et bek tawh kikhen theilo thei hi.Tua bang ciang in nak kizang in kinam a anam siat leh hoihnawn kei ei ci in kilei lo hi.Mi hoih leh mi citak te in anakdan uh nuam sa uhhi.Hoihna leh cihtakna neihtheih nading in pumpi tung a vangnih ahi taklam nakvang leh veilam nakvang ahihi.
7.Dikna= 8.Pumpi kiuk zawhna=Ze-etna pen mit pan in zong tampi ong pai hi.Dikna leh pumpi kiukzawhna pen na pumpi tung a om vangnih ahi taklam leh veilam mitte ahihi.Mitpan in mitampi in akoici gamta mi cih khentel thei uhhi.
9.Itna=Hih pen thutampi huam mahmah in zailua hi.Adiakdiak in Paul in keibang in khatguak na omzawh vualeh lah asialua hituan kei ahih hang ih pumpi tung vangkhat mah ahi nintui paikhiat na pen zun thaknading bek hilo hi adang zatnading zong om ahih lam ong hemgen khinkhian hi.
Nidanglai in galkido ciang in teipi leh thaltang kizang in tua te dal nading Lum na kibawl hi.
Mihing te ong pil tektek in thautang aleng ziahziah thei G3 cihmah atuamtuam thau ong bawl uh hi tua te dal nading thautang butloh ding Helmet lukhu man (glass) atuamtuam ong bawl thei veve uh hi.
Mite pilna ong kibeh laptoto in Nuclear,chemical weapon atuamtuam ong bawl thei uh hi tu in ahih leh tua te dal nading van kibawl zo nawnlo hi.Tua te dal nading khat bekbek om in tua in Itna ahihi.
Caesar Charlemagne-te in galkap leh thatang tawh gam phut uh a,kisiamang hi.Jesu Nazareth khua mi,sing tunga kithat Judah mi khat bek in “Itna” tawh a gam phut a, tu-in mi tulthen tampi ama adingin singam hi.Ref Gamngai Magazine 2008
Tuni in den a ka sunmang mahbang in Christmas kung vive I hi a,ih pumpi tung ah gah kua ihgah theih nading in zong vangkua ciat ih nei a ih neihzah akikim sitset ahihi.Tua mun tek ah agah kim ciat sak thei ding in Sian in ong siam tahen.
CIDAMNA THU
CIDAMNA THU
Written by Dr. Sian Za Kham.
CIDAMNA THUMETTEH MEHGAH PAN CIDAMNA DINGDr. Sian Za Kham.M.B.B.S.,D.A.,M.A.(Theo)Thupatna: Tuhun ciangin, zatui mantam luata, vatimin hoih diak pawl khat le lungtangza cih bang pawl khatte tang khat teh za khat nuai a kingah om nawnlo hi cih pen ih theihsa hi kha ding hi. Kawlte paunak khat in, “ A thei lote in paisan, a theite in to-khia in ne..” cih na om hi. Hih tawh kisai in ih Zogam ah kote neu lai khawngin, mualdawn tulak, sing mang lakte ah pak namkim, paalpi, heisa, sial-ek paak, sikha paak, laidum paak cih bangin a min kinei sak (orchids) tampi kimu thei hi. Tua hi a khuado la bangin a kisa la khat bang:-(a) Heisa lakah na hawh leh, ngaih aw heisa hong puak aw, ngaih aw.(b) Tumtai lakah na hawh leh ngaih aw, tumtai hong puak aw, ngaih aw, ci in kisa ziahziah hi.A hi zongin, tuma kum 10 zong pha nailo ding a kipan, Orhids pen zatui manpha hi cih kigen aa, gamdangah ki puak khia hi. Mi pawl khat bangin hauh lawh ci in kigen hi. Tua pak zon’na lamin ih gam singkung kiphuk gawp a, kolh keei ta hi. (Hih zong paak neu khat, mi khat le nih nop tuamna dingin ih gam sunga singkungpi teng kiphuk mang keei cih zong, pammaih mahmah hi) Tua bek tham lo-in, suangkawm, kenlak, suangtung a po, kenbal kici aikung nam khat bang nidang lai in kuama olmawh loh, tu hun ciangin, Kawlza hoih mahmah kici a, Taingen khawng bangah ki zuak zihziah hi. Baaklawng, hongma gah, gam suaklu cihte zong ki nak zon mahmah hi. Baaklawng pen Kawlte in bil khua zakna hi ci uh hi.Ni dang lai in lo lai-ah kiak a po, ih huat mahmah, vokbil lo, sakol khekhap cih le lonam-sia, (pocinan) cihte pawl pen, tu ciangin kiak hi nawnlo in huan ah ciinpi aa kinei khat hi ta hi. Lonam-sia pen Cambodiate bangin, at-nen ngingei in sasial at-nen dikdek tawh ne khawm ziahziah uh aa, tua bangin ne leng gilnat cih bang omlo hi ci uh hi. Amaute neek dan ka muh ciangin, kei zong tawmtawm ne thei ka hih manin huan-ah ka ciin le hoih lualo sawnsawn hi. Kawl gam khuapite ah zong manpha ngel ta ding hi. Hih thute ih ngaihsut ciangin, a tung aa Kawlte paunak pen na man gige hi. Ni dang lai aa bang mah aa ih sim vet loh singah singteh namte tu ciangin a hoihna ki phawkta a, thu khat in tuat leng ih Zogam zong khantohna khat hong suak hi cih theih hi. Mai lam hun ciangin, ih kiim nai mahmah aa omte cidamna ding aa hoih vive a hih lam hong kimu khia toto ding a hih manin, eite in zong ih zuih theih ding kisam kha ding hi. Numeite ading a kisam phadiak ciapteh ding le zatpah ding thute:1. Nu-nun gah ( Papaya- tembawdi) Hih singgah sungah Antioxidant kici Cryptoxanthin dat om aa, tua in pumpi sung aa nuntakna cells te a kisiat lohna dingin kham ci-in research bawlte in mu khia hi. Vatimin C. zong hih singgah sungah tampi mah om a, hih dat tawh kigawm in, numeite adingin hoihphat diakna ah, sinkha natna (Gall bladder disease) pen numeite in ngah baih pha diak ci in kimu hi. Tua a hih manin manman in ne zo leng hoih hi. Nu-nun a om kei le lingmaw, meitei, lengthei te ne leng zong tua datte na om veve hi.2. Ankam lum ( Cabbage). Hih ankam lum le anteh dang a hing kiukeuh pawl khatte sungah Isothiocyanates dat a hi Sulforaphane le indoles om hi. Tuate in sin cancer a dal thei enzyme datte a piankhiat theihna hi cih kimu khia hi. Tua ban ah vitamin K le D te zong om a hih manin, Osteopoaosis kici guhnip natna zong dal hi, numeite a kum tamciangin tua natna ngah baih diak a hih manin, ankam lum manman a nek ding hoih hi. A dang anteh vok an-ling neili (Spinach- Hen-nuh-nuai) le gawbi-paak (cauliflower) te zong ankam lum bangin hoih hi. 3. Tofu ( Soya bean curd, Be-ik moh) Hih sungah sadat om a, tua in cholesterol kici sathau a om si khang sak datte kiam sak hi. Tua banah isoflavones kici dat nam khat mah om a, tua pen Aestrogen kici dat nam khat mah tawh ki bang hi, tua in guh khauh sak hi.4. Flax seed ( Ippi khua nam khatte tang).Hih sungah Lignans kici datnam khat om a, tua pen Oestrogen bang dan hi a, nawi cancer ( Breast cancer) a pian ding kham hi. Flaxseed pen ei gamah ki tam zatlo hi le kilawm hi. A zat dan ah a vui in annek sikkeu dim mehkuang khat a kihel hi.Pasalte ading a kisam phadiak ciapteh ding le zatpah ding ding thute. 1. Mehthuk (Tomato).Lycopene kici dat nam khat mehthuk sungah om a, tua in cancer natna a pian ding kham hi ci in research bawlte in mukhia uh hi. Prostate cancer (si-ceih cancer) natna a pian lohna dingin kham a hih manin pasalte in manman in ne le hoih hi. Mehthuk pen sathau tawh kangin ne leng hoih pen hi. Tomato sauce le pizza te khawng ne leng zong mehthuk tampi kihel a hih manin hoih veve hi.2. Water melon ( Phazedi = donpawl) Hih donpawl sungah Potassium dat tampi om a, tua in pum lang khat zaw natna kham hi cih kimu hi. Tua ahih manin manman in ne zo leng hoih hi. Kawlsing (guava) le sahawkpi ( grapefruit) te zong hih donpawl mah bangin hoih hi.3. Broccoli ( gawbi paak dupte).Bladder cancer ( zunbu sung cancer) natna a pian lohna dingin hih broccoli in kham thei hi cih ki mukhia hi. Hih natna pen pasalte ngah theih deuh a hih manin theih huai khat a hihi.4. Peanut butter ( Mipee thawhbat)Hih pen lungtang natna a piang Triglyceride kici dat kiam sak a hih manin zat ding hoih mahmah hi. Pasal kia hi lo in numeite adingin zong hoih hi. Hih a tung aa teng banah a nuai a nam 2te zong numei pasal adingin hoih hi.1. Garlic & Onion ( Phulun le lothangsan)Hihte sungah Flavonoids kici dat om a, tua in ih pumpi sung a nuntakna cellste a siat lohna dingin kham hi ci in research bawlte in mu khia uh hi. Hih te manman a nek ding hoih hi. Celery ( Sen-mawng-nian), Asparagus ( Kawlte Ka-nuat)a cihte le Leeks (Sen-ciat-thon) te zong garlic bang mah in hoih hi.2. Avocado ( Thawhbat gah)Lutein le Zeranthin kici datte om a, tua datte in mitmang sak (Cataract) le mit thagui siasak (Macular degeneration)te dal hi. Ih Zogam khua khempeuh phialah limtak in gah a, Tedim khua sung bangah tampi ki mu thei hi. Hih singgah pen Thailand gam bangah a manpha pen hi a, nakpi tak in cin’huai hi akuamah peuh kong hanthawn nuam hi.
Written by Dr. Sian Za Kham.
CIDAMNA THUMETTEH MEHGAH PAN CIDAMNA DINGDr. Sian Za Kham.M.B.B.S.,D.A.,M.A.(Theo)Thupatna: Tuhun ciangin, zatui mantam luata, vatimin hoih diak pawl khat le lungtangza cih bang pawl khatte tang khat teh za khat nuai a kingah om nawnlo hi cih pen ih theihsa hi kha ding hi. Kawlte paunak khat in, “ A thei lote in paisan, a theite in to-khia in ne..” cih na om hi. Hih tawh kisai in ih Zogam ah kote neu lai khawngin, mualdawn tulak, sing mang lakte ah pak namkim, paalpi, heisa, sial-ek paak, sikha paak, laidum paak cih bangin a min kinei sak (orchids) tampi kimu thei hi. Tua hi a khuado la bangin a kisa la khat bang:-(a) Heisa lakah na hawh leh, ngaih aw heisa hong puak aw, ngaih aw.(b) Tumtai lakah na hawh leh ngaih aw, tumtai hong puak aw, ngaih aw, ci in kisa ziahziah hi.A hi zongin, tuma kum 10 zong pha nailo ding a kipan, Orhids pen zatui manpha hi cih kigen aa, gamdangah ki puak khia hi. Mi pawl khat bangin hauh lawh ci in kigen hi. Tua pak zon’na lamin ih gam singkung kiphuk gawp a, kolh keei ta hi. (Hih zong paak neu khat, mi khat le nih nop tuamna dingin ih gam sunga singkungpi teng kiphuk mang keei cih zong, pammaih mahmah hi) Tua bek tham lo-in, suangkawm, kenlak, suangtung a po, kenbal kici aikung nam khat bang nidang lai in kuama olmawh loh, tu hun ciangin, Kawlza hoih mahmah kici a, Taingen khawng bangah ki zuak zihziah hi. Baaklawng, hongma gah, gam suaklu cihte zong ki nak zon mahmah hi. Baaklawng pen Kawlte in bil khua zakna hi ci uh hi.Ni dang lai in lo lai-ah kiak a po, ih huat mahmah, vokbil lo, sakol khekhap cih le lonam-sia, (pocinan) cihte pawl pen, tu ciangin kiak hi nawnlo in huan ah ciinpi aa kinei khat hi ta hi. Lonam-sia pen Cambodiate bangin, at-nen ngingei in sasial at-nen dikdek tawh ne khawm ziahziah uh aa, tua bangin ne leng gilnat cih bang omlo hi ci uh hi. Amaute neek dan ka muh ciangin, kei zong tawmtawm ne thei ka hih manin huan-ah ka ciin le hoih lualo sawnsawn hi. Kawl gam khuapite ah zong manpha ngel ta ding hi. Hih thute ih ngaihsut ciangin, a tung aa Kawlte paunak pen na man gige hi. Ni dang lai aa bang mah aa ih sim vet loh singah singteh namte tu ciangin a hoihna ki phawkta a, thu khat in tuat leng ih Zogam zong khantohna khat hong suak hi cih theih hi. Mai lam hun ciangin, ih kiim nai mahmah aa omte cidamna ding aa hoih vive a hih lam hong kimu khia toto ding a hih manin, eite in zong ih zuih theih ding kisam kha ding hi. Numeite ading a kisam phadiak ciapteh ding le zatpah ding thute:1. Nu-nun gah ( Papaya- tembawdi) Hih singgah sungah Antioxidant kici Cryptoxanthin dat om aa, tua in pumpi sung aa nuntakna cells te a kisiat lohna dingin kham ci-in research bawlte in mu khia hi. Vatimin C. zong hih singgah sungah tampi mah om a, hih dat tawh kigawm in, numeite adingin hoihphat diakna ah, sinkha natna (Gall bladder disease) pen numeite in ngah baih pha diak ci in kimu hi. Tua a hih manin manman in ne zo leng hoih hi. Nu-nun a om kei le lingmaw, meitei, lengthei te ne leng zong tua datte na om veve hi.2. Ankam lum ( Cabbage). Hih ankam lum le anteh dang a hing kiukeuh pawl khatte sungah Isothiocyanates dat a hi Sulforaphane le indoles om hi. Tuate in sin cancer a dal thei enzyme datte a piankhiat theihna hi cih kimu khia hi. Tua ban ah vitamin K le D te zong om a hih manin, Osteopoaosis kici guhnip natna zong dal hi, numeite a kum tamciangin tua natna ngah baih diak a hih manin, ankam lum manman a nek ding hoih hi. A dang anteh vok an-ling neili (Spinach- Hen-nuh-nuai) le gawbi-paak (cauliflower) te zong ankam lum bangin hoih hi. 3. Tofu ( Soya bean curd, Be-ik moh) Hih sungah sadat om a, tua in cholesterol kici sathau a om si khang sak datte kiam sak hi. Tua banah isoflavones kici dat nam khat mah om a, tua pen Aestrogen kici dat nam khat mah tawh ki bang hi, tua in guh khauh sak hi.4. Flax seed ( Ippi khua nam khatte tang).Hih sungah Lignans kici datnam khat om a, tua pen Oestrogen bang dan hi a, nawi cancer ( Breast cancer) a pian ding kham hi. Flaxseed pen ei gamah ki tam zatlo hi le kilawm hi. A zat dan ah a vui in annek sikkeu dim mehkuang khat a kihel hi.Pasalte ading a kisam phadiak ciapteh ding le zatpah ding ding thute. 1. Mehthuk (Tomato).Lycopene kici dat nam khat mehthuk sungah om a, tua in cancer natna a pian ding kham hi ci in research bawlte in mukhia uh hi. Prostate cancer (si-ceih cancer) natna a pian lohna dingin kham a hih manin pasalte in manman in ne le hoih hi. Mehthuk pen sathau tawh kangin ne leng hoih pen hi. Tomato sauce le pizza te khawng ne leng zong mehthuk tampi kihel a hih manin hoih veve hi.2. Water melon ( Phazedi = donpawl) Hih donpawl sungah Potassium dat tampi om a, tua in pum lang khat zaw natna kham hi cih kimu hi. Tua ahih manin manman in ne zo leng hoih hi. Kawlsing (guava) le sahawkpi ( grapefruit) te zong hih donpawl mah bangin hoih hi.3. Broccoli ( gawbi paak dupte).Bladder cancer ( zunbu sung cancer) natna a pian lohna dingin hih broccoli in kham thei hi cih ki mukhia hi. Hih natna pen pasalte ngah theih deuh a hih manin theih huai khat a hihi.4. Peanut butter ( Mipee thawhbat)Hih pen lungtang natna a piang Triglyceride kici dat kiam sak a hih manin zat ding hoih mahmah hi. Pasal kia hi lo in numeite adingin zong hoih hi. Hih a tung aa teng banah a nuai a nam 2te zong numei pasal adingin hoih hi.1. Garlic & Onion ( Phulun le lothangsan)Hihte sungah Flavonoids kici dat om a, tua in ih pumpi sung a nuntakna cellste a siat lohna dingin kham hi ci in research bawlte in mu khia uh hi. Hih te manman a nek ding hoih hi. Celery ( Sen-mawng-nian), Asparagus ( Kawlte Ka-nuat)a cihte le Leeks (Sen-ciat-thon) te zong garlic bang mah in hoih hi.2. Avocado ( Thawhbat gah)Lutein le Zeranthin kici datte om a, tua datte in mitmang sak (Cataract) le mit thagui siasak (Macular degeneration)te dal hi. Ih Zogam khua khempeuh phialah limtak in gah a, Tedim khua sung bangah tampi ki mu thei hi. Hih singgah pen Thailand gam bangah a manpha pen hi a, nakpi tak in cin’huai hi akuamah peuh kong hanthawn nuam hi.
Subscribe to:
Posts (Atom)